Płeć to sex, czy gender?

Sex” oznacza „płeć” i można go rozumieć na dwa sposoby: stan bycia mężczyzną (lub kobietą), albo wszyscy mężczyźni (lub kobiety) jako ogół (np. w określeniu „płeć przeciwna / opposite sex). („Sex” to oczywiście także „seks”.) „Sex” jest określany przy narodzeniu, stąd mamy – „sex assigned at birth / płeć przypisana przy narodzeniu”. Wyraz ten znajdziemy w określeniach typu: sex organs / narządy płciowe, sex-change operation / operacja zmiany płci, sex chromosome / chromosom płciowy, czy single-sex school / szkoła tylko dla chłopców lub tylko dla dziewcząt (dosłownie: szkoła pojedynczej płci). Istnieje również czasownik „to sex”, który oznacza: określać, czy dane zwierzę jest samcem, czy samicą. Osoba, która wykonuje taką pracę, nazywa się „sexter / sekser” i najczęściej jest zatrudniana przy sortowaniu małych kurczaczków na kurki i koguciki.

Gender” to też „płeć” i tak, jak „sex” również jest rozumiany na dwa sposoby. Słowo to zyskało szczególną popularność w połowie XX wieku i zaczęło stopniowo wypierać „sex”, który był dawniej zdecydowanym faworytem. Pierwsze użycia „gender” w znaczeniu „płeć” były żartobliwe – otóż gender był kojarzony jako termin lingwistyczny. Oznaczał on, tak jak i również teraz, „rodzaj” np. rodzaj męski rzeczowników / masculine gender of nouns. Niektóre słowniki podają, że „gender” oznacza płeć szczególnie, jeśli rozważamy ją jako zjawisko społeczno-kulturowe (a nie fakt biologiczny). Czyli można sobie wyobrazić, że ludzi, tak jak rzeczowniki, można podzielić na „rodzaje” i np. „rodzaje żeńskie” zazwyczaj zajmują się domem i dziećmi, a męskie – karierą (stąd mamy – traditional gender roles / tradycyjne role społeczne), czy zawody, jakie wykonują „rodzaje męskie” są zazwyczaj lepiej płatne, stąd mamy „gender pay gap / nierówność z wynagrodzeniu kobiet i mężczyzn”.

Obecnie w ankietach, czy aplikacjach o pracę możecie napotkać pytania, które wielu mogą zbić z tropu – np. Which of the following describes how you think of yourself? / Które z następujących (opcji) opisuje, jak myślisz o sobie?, Which gender do you most associate with? / Z którą płcią najbardziej się identyfikujesz? A zamiast terminu „sex”, spotkamy – gender identity / tożsamość płciową. Cóż to takiego?

Gender identity to „poczucie, że należy się do danej płci (rozumianej jako zjawisko społeczno-kulturowe) “, podczas gdy „sex” jest faktem biologicznym. I najłatwiej ten termin wyjaśnić na przykładzie osób transpłciowych (transgender) – np. „sex” transkobiety (trans woman) określimy jako – mężczyzna, natomiast jej gender identity – jako kobieta. „Gender identity” obejmuje więcej, niż dwie tożsamości płciowe i osoby, które nie czują się ani kobietami, ani mężczyznami, nazywamy non-binary (niebinarne) lub genderqueer.

Obecnie znaczenia słowa „gender” (i jego pochodnych) bardzo szybko się zmieniają. W niektórych źródłach jest informacja, że „gender” oznacza właściwie tyle, co „sex”, czyli płeć biologiczną. Ten wpis za rok, czy dwa może być już nieaktualny. Jedno jest jednak pewne – słowo „gender” wyraźnie wypiera słowo „sex”. Być może niedługo słowniki będą podawać taką definicję tego słowa: sex (staromodnie) – płeć.

 

Strefa Kujona:

sex [wymowa: seks], rzeczownik, znaczenie:
– płeć, stan bycia mężczyzną lub stan bycia kobietą (u ludzi) albo samcem lub samicą (u zwierząt)
– płeć – rozumiana jako: wszyscy mężczyźni jako grupa (ogół) albo wszystkie kobiety, jako grupa (ogół); przykładowe określenia: opposite sex / płeć przeciwna, weaker sex / płeć słabsza (uwaga – Słownik Cambridge Dictionary podaje, że obecnie wielu uważa to określenie za obraźliwe)
– seks, np. safe sex / seks z zabezpieczeniem (bezpieczny seks), unprotected sex / seks bez zabezpieczeń, sex education / edukacja seksualna, sex trade / branża seksualna, sex life // życie seksualne/aktywność seksualna

sex, czasownik, znaczenie:
– określać, czy dane zwierzę jest samcem, czy samicą

gender [ˈdʒendə(r)], rzeczownik, znaczenie:
– płeć – stan bycia kobietą lub mężczyzną, szczególnie wtedy, gdy płeć jest rozumiana jako zjawisko społeczno-kulturowe
– płeć – rozumiana jako: wszyscy mężczyźni jako grupa (ogół) albo wszystkie kobiety, jako grupa (ogół)
– rodzaj (żeński, męski lub nijaki – termin używany w gramatyce)

gender identity [wymowa: ˈdʒen.dər aɪˌden.tə.ti], rzeczownik, znaczenie:
– poczucie, że się przynależy do jakiejś płci (rozumianej jako zjawisko społeczno-kulturowe, czyli gender); tożsamość płciowa

transgender [wymowa: trænzˈdʒen.də(r)], (też trans, wymowa: trænz), przymiotnik, znaczenie:
– transpłciowy; ktoś, kto nie identyfikuje się ze swoją płcią biologiczną
Uwaga – słowo obraźliwe, jako rzeczownik

 

Materiały źródłowe:

słówka

inne

  • Rozróżnienie między „sex”, a „gender” (Wikipedia – po angielsku)
  • Tożsamość płciowa (Wikipedia – po angielsku, po polsku)
  • John Money – twórca rozumienia „gender” jako „płeć społeczno-kulturowa” (Wikipedia – po angielsku, po polsku)
  • Wzrost użycia słowa gender w ostatnich latach. Jest to pokazane na pierwszym wykresie (Fig 1 na stronie 3 tego dokumentu). Na osi „x” mamy lata 1966 – 2001, a na osi „y” – stosunek (ilości użycia słowa) „sex” do (ilości użycia słowa) „gender” w tytułach prac naukowych. Przyglądano się tytułom prac z dziedzin: nauki ścisłe (linia z kołami), nauki społeczne (linia z kwadratami) i nauki humanistyczne (linia z trójkątami)

Dla dociekliwych

Wikipedia podaje, że dawniej “gender” był terminem lingwistycznym, a jego znaczenie jako “płeć” wprowadził nowozelandzki psycholog John Money.

Money zajmował się osobami interpłciowymi (intersex people) – mają one albo gonady męskie i żeńskie (jądra i jajniki) albo ich zewnętrzne narządy płciowe nie są typowe dla żadnej z płci. Trudno je jednoznacznie zakwalifikować, dlatego Money stworzył 7 kryteriów wg których powinno się określać płeć takich osób – są to: chromosomy płciowe, struktura gonad, zewnętrzne narządy płciowe, wewnętrzne narządy płciowe, hormony, wychowanie i rola związana z płcią (gener role), czyli „jaką płeć odgrywa dana osoba”. Stąd zrodziło się rozumienie płci, jako zjawiska społeczno – kulturowego, gender.

Termin „gender” stał się szczególnie popularny w środowiskach feministycznych, zwłaszcza, że „sex” w XX wieku nabrał silnych erotycznych konotacji.

Niesamowity wgląd w popularność tego słowa daje praca dr Davida Haig pt. Niepowstrzymany wzrost “gender” i spadek “sex”: Społeczna zmiana w tytułach prac naukowych w latach 1945 – 2001 (The Inexorable Rise of Gender and the Decline of Sex: Social Change in Academic Titles, 1945 – 2001). Umieściłam ją jako ostatnią w Materiałach źródłowych. Możemy z niej wywnioskować, że w naukach ścisłych „gender” pojawiał się sporadycznie (jeden „gender” na 200-300 „sex’ów”), a od lat 80-tych „gender” mocno gonił „sex” i w 2001 roku oba słowa były praktycznie tak samo popularne. W naukach społecznych „gender” zaczął gonić „sex” znacznie wcześniej (od lat 60-tych), a na przełomie 80-tych i 90-tych oba słowa były tak samo popularne. Obecnie jest faworytem w naukach społecznych. W naukach humanistycznych zachodziła podobna zmiana, jak w naukach społecznych.

Właśnie na podstawie tych wykresów wnioskuję, że „sex” w znaczeniu „płeć” wyjdzie z użycia. Ciekawe, czy moje przewidywania się sprawdzą.

 

Zdjęcie pochodzi z portalu Pixabay.

Kłopotliwa rodzina (wyrazów)

W poprzednim tekście opowiadałam Wam o kłopotliwej parze wyrazów – to argue i argument. Problem z nimi polega na tym, że mają bardzo różne znaczenia. „To argue” może oznaczać „kłócić się” albo „argumentować”, a „argument” – „kłótnia” albo „argument”. Z tą kłopotliwą parą spokrewnionych jest kilka innych wyrazów. Część z nich (wiecie, jak to bywa z dziedziczeniem) ma tylko te kłótliwe geny, część tylko te niekłótliwe, a jeden wyraz z tej rodziny jest prawdziwym kameleonem.

Zacznijmy od bliźniaków: przymiotnika argumentative i przysłówka argumentatively (dobrze jest pamiętać zasadę, że przysłówki tworzymy od przymiotników dodając końcówkę „ly”: argumentative+ly). Oba odziedziczyły tylko ten „kłótliwy gen” i oznaczają odpowiednio: kłótliwy (np. argumentative teenager / kłótliwy nastolatek) i kłótliwie (np. he replied argumentatively // odpowiedział zaczepnie/kłótliwie).

Grzeczniejszy gen odziedziczył rzeczownik „argumentation / argumentacja, dowodzenie, uzasadnienie”; np. his argumentation was very clever // jego dowodzenie/uzasadnienie było bardzo sprytne. Bezkonfrontacyjnym słowem jest także przysłówek „arguably”; np. Robert Lewandowski is arguably the best Bayern Munich’s footballer / Robert Lewandowsi jest prawdopodobnie najlepszym piłkarzem Bajernu Monachium [arguably – prawdopodobnie, możliwie (da się udowodnić za pomocą argumentów)].

Ale najwięcej problemu sprawia to ostatnie, dziwne dziecko – przymiotnik „arguable”. Pierwsze jego znaczenie jest całkowicie logiczne – prawdopodobny, możliwy; np. It is arguable that Lewandowski is the best Bayern’s player / (To) jest prawdopodobne, że Lewandowski jest najlepszym graczem Bajernu. Ale jeśli połączymy „arguable” z „which / który” albo z „if/whether // czy”, to to słowo wyjawi nam swój „kłótliwy gen”; np. It is arguable whether Lewandowski is the best Bayern’s player // To jest sporne/niejasne, czy Lewandowski jest najlepszym graczem Bajernu.

Wiecie, jak to jest w rodzinach – zazwyczaj zdarzają się tam różne gagatki. Ale ja Wam pomogę poradzić sobie z tymi urwisami – pod tym tekstem znajdziecie „Strefę Kujona”, gdzie „niekłótliwi” będą oznaczeni: 🙂 ; „kłótliwi” – 🙁 , a kamelony – 🙂 / 🙁 .
 

Strefa Kujona:

🙁 argumentative [wymowa:ˌɑːɡ.jəˈmen.tə.tɪv] przymiotnik, znaczenie:
– (pejoratywnie) często kłócący się/spierający się/dyskutujący lub chcący się kłócić/spierać/dyskutować; kłótliwy, sporny

🙁 argumentatively [wymowa: ˌɑːɡ.jəˈmen.tə.tɪv.li], przysłówek, znaczenie:
– kłótliwie, zaczepnie

🙂 argumentation [wymowa: ˈɑːɡ.jə.menˈteɪ.ʃən], rzeczownik, znaczenie:
– ciąg przesłanek, dowodzenie czegoś (tezy, przekonania); argumentacja, dowodzenie, uzasadnienie

🙂 arguably [wymowa: ˈɑːɡ.ju.ə.bli], przysłówek, znaczenie:
– używany, kiedy wyrażamy opinię, bądź przekonanie, którą uważamy, że da się udowodnić (jest spore prawdopodobieństwo, że jest prawdziwa); prawdopodobnie, możliwie

🙂 / 🙁 arguable [wymowa: ˈɑːɡ.ju.ə.bəl], przymiotnik, znaczenie:
– dający się udowodnić, ku któremu istnieją przesłanki; prawdopodobny, możliwy
– sporny, dyskusyjny, niejasny

Do „kameleonów” należą też: to argue i argument. Więcej o nich pisałam tutaj.

 

Materiały źródłowe (słówka):

 

Zdjęcie wykonał Ogutier, a można je znaleźć na Pixabay.

Kłopotliwa para (wyrazów)

Razem z koleżankami stoję przed lustrem i starannie nakładam czepek na głowę. Każda z nas dąży do osiągnięcia dwóch celów: schować każdy włos i tak nałożyć czepek, żeby „w miarę wyglądać” – fabryczne nakrycia głowy są wyjątkowo nietwarzowe. W szatni panuje bardzo przyjemna atmosfera, bo wciąż kontynuujemy rozmowę o planach na weekend, który nie dość, że jest wolny, to jeszcze zapowiada się bezdeszczowy. Po założeniu gumowców i umyciu oraz dezynfekcji rąk, idziemy na linię. Produkcja ruszyła. Brygadzista chodzi po swoim rejonie fabryki i sprawdza, czy wszystko idzie, jak w zegarku. Kiedy stwierdza, że tak, przechodzi do drugiej części obowiązków – gadania. I tak po jakimś czasie staje koło mnie i z błyskiem w oku zagaja: Brian told me that you were arguing during the break…/ Brian powiedział mi, że się kłóciliście podczas przerwy… I patrzy na mnie, licząc na jakiś „juicy gossip / soczystą plotkę”. A ja w głowie analizuję każde wypowiedziane zdanie i żadnej kłótni nie kojarzę. Więc odpowiadam: We weren’t arguing, we were talking / Myśmy się nie kłócili, myśmy rozmawiali. Brygadzista jeszcze mocniej mruży oczy – nie wierzy mi! Więc wyjaśniam – Poles talk like that. Imagine how loud it must be when we really argue! / Polacy tak rozmawiają. Wyobraź sobie, jak musi być głośno, jak się naprawdę kłócimy!

Kiedy zajrzymy do słownika, to pierwszym znaczeniem czasownika „to argue” jakie zobaczymy, będzie: kłócić się, sprzeczać się. I ja przez długi czas znałam tylko to, ale kiedy poziom mojego angielskiego stał się na tyle dobry, że sięgnęłam po prasę, to w wielu zdaniach, jakie w niej napotkałam, „argue” zupełnie nie dało się przetłumaczyć na „kłócić się”; np. Monarchy-lovers argue that royal families promote patriotism and tourism / to zdanie przetłumaczylibyśmy tak: Zwolennicy monarchii dowodzą, że rodziny królewskie promują patriotyzm i turystykę. Drugie znaczenie tego czasownika to: przytaczać argumenty dla swoich opinii, idei, przekonań; argumentować, dowodzić, uzasadniać, twierdzić, utrzymywać (pokazywać, że coś jest prawdą, że coś istnieje). W tym drugim znaczeniu nie znajdziemy tych złych emocji, jakie bardzo często pojawiają się w pierwszym. No i nic dziwnego, bo kiedy jedna osoba argumentuje, dowodzi i uzasadnia, a nie ma przed sobą drugiej osoby, która robi dokładnie to samo, a ma zupełnie inne zdanie, to wtedy żadnej kłótni nie będzie. Gdybyśmy chcieli ująć oba znaczenia w jednym tłumaczeniu, to mielibyśmy po prostu – dowodzić swoich racji.

Podobny rozdźwięk w znaczeniu ma rzeczownik „argument”. Może on oznaczać albo „spór, kłótnia”, albo „fakt lub twierdzenie przytaczane dla uzasadnienia lub obalenia jakichś tez lub decyzji; argument”. Np. Meghan Markle allegedly had arguments with Royal Family advisors over freebies / Meghan Markle rzekomo miała kłótnie/spory z doradcami rodziny królewskiej o gratisy (chodziło dokładnie o darmowe ubrania od projektantów, które Meghan chciała zatrzymać). What were her arguments for keeping freebies? / Jakie były jej argumenty za zatrzymaniem gratisów? What were Royal Family advisors’ arguments against keeping freebies? / Jakie były argumenty doradców rodziny królewskiej przeciwko zatrzymaniu gratisów?

„To argue” i „argument” to jedne z tych „typowo brytyjskich” słów, które mają bardzo szerokie, wręcz przeciwstawne sobie znaczenia. Pozwalają wiele zataić. A ukrywanie tego, co się naprawdę myśli, jest bardzo ważne dla Brytyjczyków.
 

Strefa Kujona:

argue [wymowa: ˈɑːɡ.juː], czasownik, znaczenie:
– sprzeczać się, kłócić się
– przytaczać argumenty dla swoich opinii, idei, przekonań; argumentować, dowodzić, uzasadniać, twierdzić, utrzymywać (pokazywać, że coś jest prawdą, że coś istnieje)

argument [wymowa: ˈɑːɡ.jə.mənt], rzeczownik, znaczenie:
– rozmowa/dyskusja, w której dwie (lub więcej) osób się ze sobą nie zgadza (często „rozzłoszczona, rozgniewana” dyskusja); spór, kłótnia
– argument; fakt lub twierdzenie przytaczane dla uzasadnienia lub obalenia jakichś tez lub decyzji

freebie [wymowa: ˈfriː.bi], rzeczownik, znaczenie:
– (mowa potoczna) coś, co dostajesz za darmo, szczególnie po to, byś to promował/ła / wpierał/ła; gratis, darmowy artykuł

 

Materiały źródłowe (słówka):

 

Zdjęcie wykonał Ryan Wallace, a można je znaleźć na Unsplash.

Snowflake, safe space i triggers

Poprawność polityczna, o której wspominałam we wpisie PC, SJW – o co chodzi?, wiąże się ściśle z pokoleniem snowflake’ów, którzy są „easily triggered” i dlatego potrzebują „safe spaces”.

Kim jest „snowflake”?

Słowo „snowflake” każdy z nas przetłumaczy po prostu jako „płatek śniegu”. Wydaje się, że bycie tak nazwanym będzie traktowane jako komplement – w końcu każdy płatek śniegu jest wyjątkowy i piękny. Ale choć trudno w to uwierzyć, to jest to obelga! Snowflake to osoba niezmiernie wrażliwa, łatwo ulegająca emocjom i mało odporna na stres. Płatki śniegu są przekonanie, że ze względu na ich niezwykłą wrażliwość, należy im się specjalnie traktowanie, a nawet ochrona. Stąd na niektórych amerykańskich, czy brytyjskich uniwersytetach tworzy się tzw. safe spaces (bezpieczne miejsca, bezpieczne przestrzenie). „Safe space” to miejsce, które daje wsparcie osobom, które czują się marginalizowane albo zagrożone. W bezpiecznej przestrzeni każdy może swobodnie wyrażać siebie, bez ryzyka odrzucenia, bądź krytyki. Safe space to też miejsce, gdzie spotykają się osoby o tych samych poglądach, gdzie prowadzi się rozmowy pozbawione skrajnych i złych emocji. Płatki śniegu bardzo emocjonalnie reagują na odmienne opinie, poglądy i systemy wartości – mówi się, że są „easily triggered”.

Słowo „trigger” najlepiej zrozumieć, jeśli zaczniemy od rzeczownika i wtedy przetłumaczymy je na: spust, cyngiel; np. If you don’t intend to shoot the gun, don’t press the trigger / Jeśli nie zamierzasz strzelać z pistoletu, nie naciskaj cyngla. Inne znaczenie tego rzeczownika to – powód (w sensie, jakby “metaforyczny spust”), który powoduje jakąś reakcję, czy ciąg zdarzeń; np. Poor sleep could be the trigger of pain problems // Kiepski sen może być powodem / zaczątkiem problemów z bólem. “Trigger” jest też słowem używanym w psychologii. Zapewne wielu z Was słyszało o zespole stresu pourazowego (po angielsku PTSD: post-traumatic stress disorder). PTSD rozwija się u części osób, które miały jakieś bardzo trudne doświadczenie, a objawia się napadami paniki w sytuacji, gdy jakiś bodziec przypomina im to przeżycie (np. nagły hałas – wybuch granatu). I właśnie tego typu bodźce nazywamy też „triggers” (bodźce przypominające uraz).

Czasownik “to trigger” oznacza – spowodować, że coś się nagle zaczyna, szczególnie, jeśli rozpoczyna to serię wydarzeń; prowokować, wywoływać; np. Meghan Markle and Prince Harry’s interview with Oprah Winfrey will trigger a change in the Royal Family / Wywiad Oprah Winfrey z Meghan Markle i księciem Harrym wywoła zmianę w Rodzinie Królewskiej. Ten czasownik bardzo często pojawia się w kontekście niechcianego włączenia alarmu np. alarmu antywłamaniowego; np. A thief triggered an alarm / Złodziej włączył alarm. Ostatnie jego znaczenie to „spowodować silną reakcję emocjonalną u kogoś, ponieważ coś przypomniało temu komuś stresujące zdarzenie z przeszłości”, inaczej – przywołać traumę z przeszłości; np. The sound of barking dogs triggered her panic attack // Dźwięk / hałas szczekających psów wywołał u niej atak paniki.

A ktoś, kto jest „easily triggered”, bardzo łatwo wpada w jakiś silny stan emocjonalny, dlatego potrzebuje ochrony przed niektórymi bodźcami, by zachować swój dobrostan psychiczny.

Dlatego właśnie te słowa: snowflakes, safe spaces i easily triggered, bardzo często występują razem.

DODATEK
Ktoś, kto jest „easily triggered” potrzebuje „trigger warnings”. Niektórzy z kolei powinni uważać na „trigger food”. Jeśli chcesz się dowiedzieć, co oznaczają te dwa określenia, zajrzyj tutaj.
 

Strefa Kujona:

snowflake [wymowa: ˈsnəʊ.fleɪk], rzeczownik, znaczenie:
– płatek śniegu
– (mowa potoczna, pejoratywnie) osoba, która uważa się za kogoś wyjątkowego i domaga się specjalnego traktowania
– (mowa potoczna, pejoratywnie) osoba, która jest bardzo wrażliwa na krytykę i którą łatwo zdenerwować

safe space [wymowa: ˌseɪf ˈspeɪs], rzeczownik, znaczenie:
– przestrzeń / miejsce, gdzie nie ma ryzyka oceny, krytyki, czy odrzucenia; gdzie dana osoba może swobodnie wyrażać siebie bez obawy o negatywny odbiór; „safe spaces” służą osobom, które czują się marginalizowane (np. dawniej gay bars / bary dla gejów były „safe spaces” dla mężczyzn homoseksualnych); w odniesieniu do snowflake’ów „safe spaces” są miejscami, gdzie spotykają się osoby o tych samych poglądach, gdzie nie ma ryzyka konfrontacji, czy wzbudzenia negatywnych emocji; „safe spaces” także zapewniają wsparcie

trigger [wymowa: ˈtrɪɡ.ə(r)], rzeczownik, znaczenie:
– spust, cyngiel
– powód (w sensie, jakby “metaforyczny spust”), który powoduje jakąś reakcję, czy ciąg zdarzeń; np. The parental desire to tidy up the house is the trigger for most Christmas Day rows / Rodzicielska chęć, żeby posprzątać dom jest zapalnikiem większości świątecznych awantur
– (w psychologii) bodziec przypominający jakieś traumatyczne przeżycie z przeszłości i wywołujący np. reakcję paniki

trigger, czasownik, znaczenie:
– spowodować, że coś się nagle zaczyna, szczególnie, jeśli rozpoczyna to serię wydarzeń; prowokować, wywoływać
– w: to trigger an alarm / włączyć alarm (ale nie nastawić, by działał, bo wtedy „to set an alarm”, tylko włączyć np. przez przypadek)
– (mowa potoczna) spowodować silną reakcję emocjonalną u kogoś, ponieważ coś przypomniało temu komuś stresujące zdarzenie z przeszłości, inaczej – przywołać traumę z przeszłości

 

Materiały źródłowe:

słówka

inne

 

Zdjęcie wykonał Marc Newberry, a można je znaleźć na Unsplash.

Kłopotliwe akcenty

Któregoś razu przysłuchiwałam się rozmowie dwu koleżanek z pracy i zauważyłam, że jedna z nich wypowiada słowo “hand” dokładnie tak, jak się je pisze. Zaciekawiło mnie to i zapytałam, czy wymowa przez “æ” (dźwięk pomiędzy naszym “a”, a “e”) jest też poprawna, bo takiej uczyła moja pani anglistka. Koleżanka odpowiedziała: Oh, that was posh / Och, tamto było „posh” (w sensie – tamta wymowa). Takiej odpowiedzi się w życiu nie spodziewałam. Posh!? Niemożliwe!

Nie wiem, czy wiecie, ale w Wielkiej Brytanii wciąż zauważa się podział na klasy społeczne. Brytyjczycy automatycznie wiedzą, kto do jakiej należy. Oceniają to po rodzinie, w jakiej ktoś się urodził, po szkole, jaką ktoś skończył, pracy, jaką ktoś wykonuje i po wymowie oczywiście. Różne są podziały na te klasy, ale tak z grubsza mamy trzy: klasę robotniczą, klasę średnią i arystokrację. Osoby należące do klasy robotniczej będą miały silny regionalny akcent. Arystokraci mówią bardzo wyraźnie i w moim odczuciu wolno. A nas w szkołach uczą wymowy i akcentu klasy średniej, która tutaj jest uważana za zamożną i wykształconą, stąd właśnie wziął się ten przymiotnik „posh” (posh – elegancki). Oczywiście wymowę arystokratów także uważa się za „posh”, ale to „oczywista oczywistość”.

Jeśli powiemy o rzeczy, że jest „posh”, to będzie oznaczało, że ta rzecz jest droga, wysokiej jakości, elegancka, wytworna, ekskluzywna (np. Aston Martin is a posh car / Aston Martin jest ekskluzywnym samochodem). Natomiast jeśli tym przymiotnikiem określimy osobę, to będzie oznaczało, że ta osoba należy do wyższej klasy społecznej, czyli „posh people” to ludzie wpływowi i zamożni. „Posh person / osoba z wyższej klasy społecznej” zazwyczaj skończył/ła „posh school / szkołę prywatną”, a jeśli mieszka w mieście to w „posh part of town / droższej dzielnicy” i „talks posh / mówi, jak osoba pochodząca z wyższej klasy”. Z rzeczami i osobami prawdziwie posh raczej mało kto z nas będzie miał do czynienia. Natomiast oceniając kogoś w stosunku do siebie i dochodząc do wniosku, że ta osoba jest bardziej „elegancka” (albo jest jej bliżej tego, co reprezentuje właśnie ta nieuchwytna klasa wyższa), można określić ją jako posh. Jedna z koleżanek z pracy zawsze piła herbatę miętową i to było określone jako „posh” przez jedną z Brytyjek (nie pytajcie dlaczego, ja wciąż tego nie rozumiem).

Kiedy ja się uczyłam angielskiego, to przez długi czas sądziłam, że większość osób na Wyspach mówi właśnie tak, jak nas uczą. Jednakże Wielka Brytania jest krajem, gdzie jest wiele lokalnych wariantów języka (dialektów). Sama Anglia (wg Wikipedii) ma ich aż 33! (A przecież jest jeszcze choćby Szkocja. Jeśli ktoś z Was był w Szkocji, to wie, jak bardzo tamtejszy angielski różni się od tego angielskiego, jakiego uczą nas w szkołach.) A uczą nas Received Pronunciation (w skrócie RP), czasem określa się go też jako BBC English (bo dawniej taką wymowę mieli wszyscy spikerzy radiowi i dziennikarze telewizyjni), Standard English (ogólnie przyjęta jako poprawna wersja języka angielskiego) lub Queen’s English (język, jakim mówi Królowa). Szacuje się, że czystym RP English mówi tylko 3% populacji Wyspy. Także jeśli spotkacie kogoś, kto mówi z tym akcentem, to najprawdopodobniej nie jest to rodowity Brytyjczyk.

Dawniej każdy prezenter radiowy i telewizyjny miał ten sam akcent. Obecnie dąży się do tego, by pokazać ich różnorodność. Żyjemy w czasach, kiedy walczy się z wszelkimi przejawami dyskryminacji. Wymyślono nawet słowo opisujące zjawisko negatywnego postrzegania osób z jakimś (nielubianym przez nas) akcentem – accentism. W Wielkiej Brytanii jest to realny problem, bo jak wykazały badania, osoby mające silny lokalny akcent, mają problem ze znalezieniem lepszej pracy. Część z nich stara się go „zgubić”, ale potem żałują, bo czują, że stracili część tego, kim są i skąd pochodzą. Czasem takie działanie jest traktowane jako rodzaj zdrady swoich korzeni, albo (co gorzej) udawania, że się należy do wyższej klasy społecznej, niż się należy w istocie.

Wyjaśnienie
Podział na klasy jest dużo bardziej zróżnicowany, np. często wyróżnia się klasę osób bezrobotnych (żyjących z zasiłków), klasę upperclass (czyli ci między klasą średnia, a arystokracją i to akcent tej klasy najczęściej jest określany jako „posh”, on się trochę różni od naszego, szkolnego RP). RP English czasem określa się jako „posh”, czasem nie. Myślę, że ta sprawa jest bardzo subiektywna i trudno jest tutaj dać jednoznaczną opinię. W tekście używam zamiennie słów akcent i dialekt, choć to nie są do końca równoznaczne słowa (akcent – charakterystyczna wymowa, dialekt – charakterystyczna wymowa i charakterystyczne dla danego regionu słowa, czyli pewna „wersja” języka w danym regionie kraju).

DODATEK
Co oznacza „too posh to push”? Jaka jest jedna z teorii o powstaniu słowa „posh”? I jakiej litery nie lubi wymawiać klasa robotnicza mieszkająca we wschodniej części Londynu? Odpowiedzi na te pytania znajdziesz tutaj.

 

Strefa Kujona:

posh [wymowa: pɒʃ], przymiotnik, znaczenie:
– (mowa potoczna) o rzeczach i miejscach – drogie i wysokiej jakości; elegancki, wytworny, ekskluzywny
– (mowa potoczna) o ludziach i ich sposobie mówienia – pochodzący z wyższej klasy społecznej; z wyższych sfer

posh, przysłówek, znaczenie:
– (mowa potoczna, czasem pejoratywne) typowo dla osób z wyższej klasy społecznej; np. to talk posh // mówić, jak nadziani/arystokracja (może macie lepsze pomysły na tłumaczenie?)

poshness [wymowa: ˈpɒʃ.nəs], rzeczownik, znaczenie:
– (mowa potoczna) wykwintność, ekskluzywność, wytworność
– (mowa potoczna) cecha (właściwość) pochodzenia z wyższych sfer (z wyższej klasy społecznej)

posho [wymowa: ˈpɒʃ.əʊ], rzeczownik, znaczenie:
– (mowa potoczna, pejoratywne) osoba z wysokiej klasy społecznej, zwłaszcza taka, która jest irytująca; panisko

 

Materiały źródłowe:

słówka

inne

 

Zdjęcie wykonał Stephen Packwood, a można je znaleźć na portalu Unsplash.