Rojalsi i tantiemy

W poprzednim wpisie dzieliłam się z Wami moim zdziwieniem nad popularnością słowa „lockdown”. Niektórzy z nas bardzo nie lubią anglicyzmów i ciągłe używanie zapożyczeń jest dla nich niechlujstwem, ale po części tak właśnie ewoluuje język.

Portale plotkarskie są miejscem, gdzie można wręcz dostać wysypki od patrzenia na ów niedbały styl pisania, jaki prezentują tamtejsi redaktorzy. Dla mnie osobiście są one bardzo ciekawe, moim zdaniem są one „Dzikim Zachodem” języka polskiego – słowa, które tam buszują po artykułach prawdopodobnie któregoś dnia będą używane w oficjalnej polszczyźnie. Jednym z ich jest rojal (od angielskiego „royal” – członek rodziny królewskiej). Jak niezmiernie ekonomiczny jest język angielski!

Do Royals zaliczamy królową oraz jej najbliższą rodzinę. Królową można trochę porównać do prezydenta, ponieważ pełni funkcję reprezentacyjną, jest zwierzchnikiem sił zbrojnych oraz mianuje premiera. Z drugiej jednak strony mamy ten obraz królowej, jaki pamiętamy z historycznych książek – królowa nosi koronę, mieszka w zamku, jeździ karetą (wprawdzie rzadko, bo tylko w czasie wielkich uroczystości). Każda moneta, każdy banknot (angielski, bo już nie szkocki) oraz każdy znaczek ma jej podobiznę (przynajmniej taką malutką, w rogu). Królowa jest także zwierzchniczką Kościoła anglikańskiego (tak jest od czasu Henryka VIII, który ogłosił się jego głową po tym, jak papież odmówił mu rozwodu z Katarzyną Aragońską).

„Royal” może być także przymiotnikiem i znajdziemy go w nazwach wielu instytucji; np. Royal Mail (odpowiednik Poczty Polskiej), Royal Mint (Mennicy Polskiej), Royal Air Force (Sił Powietrznych), Royal Navy (Marynarki Wojennej).

Przymiotnikroyal” przetłumaczymy na: królewski (w sensie należący, bądź związany z królem, królową albo z kimś z ich rodziny). Ma on jeszcze jedno znaczenie, które przetłumaczymy także na „królewski”, ale w sensie: doskonały, znakomity, wspaniały; np. It was a royal dinner / To był wspaniały obiad. Ów zachwyt można wyrazić w jeszcze inny sposób: The dinner was literally fit for Royalty / Obiad był dosłownie godny rodziny królewskiej.

W mowie potocznej „royalty” jest określeniem rodzin np. aktorów (The Baldwins are Hollywood royalty), muzyków (The Jacksons are music royalty), gwiazd reality TV (The Kardashians are reality TV royalty), w których wielu członków tych rodzin jest znanych; albo pojedynczych osób bardzo znanych w jakiejś dziedzinie rozrywki (Madonna has been pop royalty since the 80’s / Madonna jest pop royalty od lat 80tych).

„Royalty” to także tantiema, czyli opłata za wykorzystanie czyjegoś pomysłu, książki, bądź utworu muzycznego. Dawniej „royalty” był nazwą opłaty za prawo wydobywania złota i srebra z kopalni (przez wieki w Wielkiej Brytanii kopalnie srebra i złota były własnością monarchów).

Czasy się zmieniają, a wraz z nimi to, co nazywamy royalty.

 

Strefa Kujona:

royal [wymowa: ˈrɔɪ.əl], rzeczownik (mowa potoczna), znaczenie:
– członek rodziny królewskiej

royal, przymiotnik, znaczenie:
– królewski (należący, bądź związany z królem, królową albo z kimś z ich rodziny)
– doskonały, znakomity, „godny króla / królowej”

royalty [wymowa:ˈrɔɪ.əl.ti], rzeczownik, znaczenie:
– osoby, które należą do rodziny króla i królowej; rodzina królewska
– tantiema (rodzaj wynagrodzenia pisarzy, wynalazców, właścicieli nieruchomości itp. naliczany w każdym przypadku, kiedy ich książka, urządzenie, posiadłość itd. jest kupowana albo używana przez innych)

royalist [wymowa: ˈrɔɪ.ə.lɪst], rzeczownik, znaczenie:
– rojalista (osoba, która popiera urzędującego króla (bądź królową) oraz uważa, że król (bądź królowa) powinni sprawować władzę w państwie)

 

Materiały źródłowe (słówka):

 

Zdjęcie wykonał Public Co, a jego pozostałe prace można podziwiać na Pixabay.

Jaki kolor ma blues?

Słowo „blue” jest jednym z pierwszych, jakie poznaje się na lekcjach języka angielskiego. Zapewne każdy, kto teraz czyta ten tekst, wie, że „blue” oznacza – niebieski. She loves to wear blue / Lubi nosić ubrania w niebieskim kolorze (dosłownie: Ona kocha / lubi nosić niebieski). The ocean is blue / Ocean jest niebieski.

Słowem „blue” określimy też zasinienie spowodowane albo zimnem, albo niedotlenieniem. Her hands were blue with cold / Jej ręce były sine z zimna. He couldn’t breathe and turned blue / Nie mógł oddychać i zrobił się siny. Natomiast „black and blue // czarny i niebieski / siny”, przetłumaczymy na: posiniaczony. My arm was black and blue after falling down the stairs / Moja ręka była posiniaczona po tym, jak spadłem / spadłam ze schodów (dosłownie: po spadnięciu ze schodów).

Załóżmy teraz, że ktoś nas zranił, czyli „uderzył” nas w serce – a więc to serce mamy sine (blue). I stąd prawdopodobnie wywodzi się drugie znaczenie przymiotnika „blue” – czujący smutek lub okazujący smutek. Jeśli ktoś powie: I am (I feel) blue today; to teraz wiecie, że ta osoba właśnie oznajmiła, że jest smutna (czuje się smutno), a nie, że jest niebieska. Jeszcze innym sposobem na powiedzenie, że jest nam smutno, jest: „to have the blues” (mieć bluesy / smutki). I have the blues today / Jestem dziś smutny (dosłownie: Mam dziś smutki). Blues’a stworzyli czarni niewolnicy, którzy pracowali w nieludzkich warunkach na plantacjach bawełny. Nic dziwnego, że blues jest smutną, refleksyjną muzyką, a jego nazwa pochodzi od „blue – smutny”.

Teraz sobie pomyślałam, że słowo „blue” ogarnęłam i skończyłam o nim pisać. Zaglądam do słownika, a tu jak grom z jasnego nieba (out of the blue) spadła na mnie informacja, że „blue” ma jeszcze jedno znaczenie: pokazujący seks w sposób, jaki jest obraźliwy dla większości ludzi, bądź dający takie aluzje do seksu, które dla większości osób są obraźliwe. Także jeśli ktoś Wam oznajmi, że np. wczoraj widział blue movie (film) albo chce Wam powiedzieć blue joke (żart); to się dobrze zastanówcie, czy chcecie dalej ciągnąć tą rozmowę.

Jestem oddanym / wiernym użytkownikiem słownika Cambridge (I am a true-blue user of Cambridge Dictionary), ale muszę przyznać, że jeszcze nigdy nie zauważyłam użycia słowa „blue” w tym ostatnim znaczeniu. Widać musi się to niezbyt często zdarzać (once in a blue moon).

 

Strefa Kujona:

blue [wymowa: bluː ], przymiotnik; znaczenie:
– niebieski
– siny (Your lips are blue from cold / Twoje usta są sine z zimna)
– (mowa potoczna) czujący smutek lub okazujący smutek; przybity
– pokazujący seks w sposób, jaki jest obraźliwy dla większości ludzi, bądź dający takie aluzje do seksu, które dla większości osób są obraźliwe

black and blue; znaczenie:
– mieć ciemne plamy na skórze, które są spowodowane pobiciem przez kogoś, bądź uderzeniem o coś; posiniaczony [His arm was black and blue / Miał posiniaczoną rękę (dosłownie: Jego ręka była posiniaczona)]

have the blues (mowa potoczna); znaczenie:
– być smutnym

out of the blue; znaczenie:
– jeśli coś się zdarza „out of the blue” to to coś zdarza się zupełnie niespodziewanie, zaskakuje całkowicie; jak grom z jasnego nieba

true-blue (starmomodnie), przymiotnik, znaczenie:
– lojalny, oddany, wierny osobie bądź przekonaniu

once in a blue moon; znaczenie:
– niezbyt często

 

Materiały źródłowe (słówka):

 

Zdjęcie wykonał Skitterphoto, a jego prace można zobaczyć na Pexels.

Dwaj bracia – Rock i Stone

Siedzisz sobie po robocie w barze, a twoi kumple obok leniwo sączą piwo. Omiotłeś wzrokiem teren i widzisz, że są tu sami stali bywalcy. Nagle drzwi do pubu się otwierają i wchodzą nowi goście. Pierwszego poznajesz od razu – to Rock, którego już znasz, a ten drugi, podobny do Rock’a, to musi być jego brat Stone. Chłopaki dziarsko podchodzą do baru i od razu zamawiają po piwie.

Jest taki stan ducha po ciężkim dniu, kiedy z niewyjaśnionych powodów człowiek zaczyna zastanawiać się nad pewnymi rzeczami, które w sumie nie mają żadnego znaczenia. A skoro Rock i Stone są akurat na linii twojego wzroku, to zaczynasz ich mimowolnie obserwować. Rock’a już poznałeś i wiesz, że można go najczęściej spotkać w geologii. Słowo „rock” jest odpowiednikiem naszego słowa „skała” i wskazuje na to, że jest to materiał naturalny, nietknięty ręką człowieka. Natomiast “stone” to „kamień„, czyli (też) skała, (ale patrzymy na nią trochę inaczej), którą zamierza się wykorzystać w budownictwie, albo jest to już obrobiony, przygotowany kawałek takiej skały.

Oba wyrazy znaczą również „kamień„. Wyobraź sobie, że stoisz przed kupą kamieni, która składa się z małych kamyków, większych kamieni i olbrzymich głazów. Bierzesz pierwszy lepszy kamyk w rękę, taki którym można by (czysto teoretycznie) wybić szybę w oknie. Kamień tej wielkości nazwamy rock albo stone. Natomiast kamienie większe od tych, jakimi można rzucać to rock’i, a mniejsze – to stone’y.

Rock i stone to także „kamień szlachetny„, z tej strony braci nie odróżnisz.

Oba słowa są do siebie bardzo podobne, ale można zauważyć, że w niektórych znaczeniach słowo „rock” wskazuje na to, że dana rzecz jest twarda np. rock jako nazwa twardych słodyczy. Natomiast “stone” to obiekt (twardy obiekt) i stąd “stone” to również każdy naturalny kamień tworzony w organizmie (kidney stone / kamień nerkowy), pestka (mały, naturalny kamyk w owocu) oraz jednostka masy.

Bracia dopijają piwa, Rock sięga do kieszeni i płaci barmanowi. Wstają ze stołków i teraz widzisz ich drugi profil. Rock’a z tego nowego profilu byś nie poznał. Natomiast Stone wciąż przypomina siebie. Z tym, że niemalże jak adept fizjonomiki, który po kształcie twarzy umiał oceniać charakter osoby, ty też zauważasz u niego pewne zaskakujące rzeczy.

Rock w rzeczowniku oznacza „skałę”, a rock w czasowniku bujanie, kołysanie. Są to jakby dwa zupełnie różne słowa. Natomiast Stone i z lewego, i z prawego profilu wciąż przypomina siebie. “Stone czasownik” oznacza usunąć pestkę oraz rzucać kamieniami (Stone to chuligan!).

Późno już, lepiej się zbierać i wrócić o przyzwoitej porze. Tak jeszcze myślisz, że w sumie pod wieloma względami Stone to Rock, a Rock to Stone. W wielu sytuacjach wyjdziesz bez szwanku, jeśli je pomylisz. Dochodzisz do domu, ręka już na klamce i nagle cię oświeca, że nie! Nie możesz ich mylić, zwłaszcza w czasowniku, a szczególnie nie wolno ci zrobić takiego błędu (i tu oblewa cię zimny pot), że powiesz “to stone a baby” zamiast “to rock a baby”.

 

Strefa Kujona:

Znaczenia wyrazu „rock” były omawiane we wpisie pt. We Will Rock You.

stone [wymowa: stəʊn], rzeczownik; znaczenie:
– twarda, spoista i ciężka substancja, która znajduje się pod powierzchnią ziemi, używana w budownictwie (kamień) albo jakiś jej fragment
– kamień, kamyk
– mały kawałek twardej, cennej substancji, takiej jak diament, którą można znaleźć pod powierzchnią ziemi i która ma zastosowanie w jubilerstwie; kamień szlachetny, klejnot
– kawałek twardego materiału, jaki formuje się w niektórych organach organizmu i powoduje silny ból (np. gallstone / kamień żółciowy)
– duże, twarde nasiono, które znajduje się w środku niektórych owoców; pestka
– jednostka masy (1 stone to 6.35 kg)

stone, czasownik; znaczenie:
– usunąć pestkę z owocu
– rzucać kameniami w kogoś lub w coś
– to stone sb to death – ukamienować

Fizjonomika – pseudonauka utrzymująca, że wygląd twarzy decyduje o charakterze, inteligencji a nawet przyszłym losie danego człowieka.

 

Materiały źródłowe:

 

Obrazek pochodzi ze strony Pixabay, a jego autor to SA La.

Pet Shop Boys

Dorastałam w latach 90-tych. Wtedy Nirvana nagrywała swój słynny koncert Unplugged, pojawiały się pierwsze utwory Pearl Jam’u, a Metallica – przebijała się do szerszej publiczności. Do słuchania tych powyższych można się było spokojnie przyznać przed rówieśnikami, ale ja miałam wstydliwy sekret – lubiłam Pet Shop Boys. Nie wiem czemu wzbudzał takie negatywne emocje. Może po prostu nie był modny?

W tamtym okresie nie znałam języka angielskiego – więc nie wiedziałam, o czym Pet Shop Boys śpiewa. A jedyne, czego mogłam dowiedzieć się o piosence, to tłumaczenie tytułu i nazwy zespołu, wzięte ze słownika.

Pamiętam moją konsternację nad słowem „pet” i jego połączeniem z „shop” i „boys”. Kiedy siedziałam ze słownikiem i czytałam każde ze słów z osobna, wykombinować nie mogłam, o co tam chodzi: zwierzątko domowe, sklep, chłopcy (?). Na szczęście wraz z osłuchaniem się z językiem, przychodzi jego lepsze rozumienie. Słowo „pet” oznacza zwierzątko domowe, a więc pet shop jest sklepem ze zwierzątkami domowymi (sklepem zoologicznym), a „boys” oznacza tu ekspedientów, obsługę sklepu. Pet Shop Boys można więc luźno przetłumaczyć na: Chłopcy z zoologicznego.

Ale ów rzeczownik ma jeszcze inne zastosowania. Np. jeśli ktoś ma przyjacielski sposób zwracania się do innych, to zazwyczaj powie do nas: darling (mój drogi / moja droga), love (kochany / kochana) albo właśnie pet (Thank you, pet / Dziękuję ci kochana/y). „Pet” to także miła, uprzejma osoba – My grandson visits me every weekend, he is such a pet / Mój wnuk odwiedza mnie w każdy weekend, on jest taki kochany (skarb z niego). „Pet” może mieć również negatywny wydźwięk (jeśli my tracimy na tym, że ktoś jest czyimś ulubieńcem) i np. ulubieniec nauczyciela (lizus) to teacher’s pet.

W języku angielskim jest również czasownik to pet, który oznacza – głaskać, pieścić (czyli generalnie robić to, po co się trzyma zwierzątko domowe).

Pet” w przymiotniku posiada cechy, które możemy przypisać zwierzątku domowemu: ulubiony, wyjątkowy, szczególny. Jakiś czas temu czytałam historię kobiety, której bardzo zależało, aby jej mąż awansował na wysokie stanowisko. Ona nieustannie dopingowała go w tych staraniach. I tą ich relację autor podsumował zdaniem: He was her pet project / On był jej ulubionym projektem. Natomiast wyjątkowe imię (misiaczek, kotek, cukiereczek), jakim obdarzamy kogoś bliskiego, to pet name. A co by było jakby „pet” zestawić z „hate / nienawidzieć, nieznosić”? „Pet hate” oznacza rzecz, sytuację, która w jakiś szczególny sposób denerwuje. Smoking is my pet hate / Palenie papierosów jest moją szczególną nienawiścią (w wolnym tłumaczeniu), a ładniej by brzmiało jako: Szczególnie nie znoszę palenia papierosów.

 

Strefa Kujona

pet [wymowa: pet], rzeczownik, znaczenie:
– zwierzę, które jest trzymane w domu dla towarzystwa i o które się dba, dobrze traktuje; zwierzątko domowe
– (mowa potoczna) ciepły, przyjazny sposób zwracania się do kogoś (zwłaszcza kobiety lub dziecka); kochana / kochany
– (mowa potoczna) miła, uprzejma osoba, którą łatwo polubić
– to be somebody’s pet / być czyimś „pet’em”, (negatywny wydźwięk) być ulubieńcem kogoś, kto ma władzę i dlatego być traktowanym priorytetowo, być faworyzowanym

pet, czasownik, znaczenie:
– głaskać, pieścić

pet, przymiotnik, znaczenie:
– wybrany, ulubiony (np. pet subject at school / ulubiony przedmiot w szkole)

pet hate – coś, czego się szczególnie nie lubi; coś, co bardzo denerwuje

 

Materiały źródłowe (słówka):

 

Zdjęcie pochodzi ze strony A Bit Of Pop Music. “Go West” to przebój Pet Shop Boys z 1993 roku.

We Will Rock You!

Parę lat temu siedziałam sobie akurat na kanapie i oglądałam brytyjską telewizję. Dość rzadko to robię, więc lubię patrzeć na reklamy. I akurat tak się złożyło, że aż trzy z nich wykorzystały jako podkład muzyczny utwory zespołu Queen. Okazuje się, że nie był to taki niezwykły przypadek, ponieważ piosenki tej formacji są od dawna bardzo często wykorzystywne w reklamach przeróżnych produktów.

Także jeśli nawet nie słuchasz Queen’a, to usłyszysz go w reklamach. A jeśli jesteś tak sprytny, że nie oglądasz telewizji i wszędzie masz Adblock’i (czyli blokowanie reklam w trakcie surfowania po internecie) to wystarczy, że śledzisz jakieś zawody sportowe i tam na pewno puszczą: „We Are The Champions / Jesteśmy zwycięzcami” i „We Will Rock You”.

Jedno ze znaczeń rzeczownika rock już znamy, ponieważ tak jak w języku angielskim, tak i w polskim jest to muzyka rockowa.

Natomiast pierwsze znaczenie, jakie zwykle widzimy w słowniku, pod hasłem „rock” to: sucha, zbita część powierzchni ziemi albo jej każdy, większy kawałek, który wystaje ponad powierzchnię gruntu bądź morza (skała). Gdybyśmy się uczyli geografii po angielsku to zamiast słowa „skała” byłoby właśnie słowo „rock” np. volcanic rock – skała wulkaniczna; Mount Everest is composed of multiple layers of rock / Mount Everest jest złożony z wielu warstw skał (dosłowne tłumaczenie). Można to przetłumaczyć ładniej: Mount Everest składa się z wielu warstw skalnych. The boat struck a rock and sank / Łódź zderzyła się ze skałą i zatonęła. The tunnel was cut in the rock / Tunnel został wykuty w skale.

„Rock” to także odpowiednik naszego „kamienia” (Vandals threw rocks at a police station / Chuligani rzucali kamieniami w posterunek policji; I sat on the rock to take some rest / Usiadłem na kamieniu, żeby odpocząć). Jeśli ktoś z Was chodzi do kościoła to może usłyszeć słowa „God is my rock / Bóg jest moja opoką”; podobnie osoby, które są w szczęśliwym związku, powiedzą: he / she is my rock // on / ona jest moim wsparciem (ostoją).

„Rock” to także nazwa słodyczy, które przypominają nasze twarde landrynki, ale są w kształcie patyka (często z kolorowymi wzorami w środku).

A teraz zapomnijcie wszystko, co było mówione o znaczeniu rzeczownika „rock”, ponieważ czasownik rock to zupełnie inna para kaloszy. Jego podstawowe znaczenie to: powodować, aby ktoś lub coś poruszał/o się do tyłu i do przodu, albo z boku na bok (w rytmiczny sposób) i ten ruch może być bardzo łagodny (Prince Harry gently rocked baby Archie to sleep / Książę Harry delikatnie ukołysał niemowlaka Archiego do snu), gwałtowniejszy (Waves rocked our boat / Fale kołysały naszą łodzią) i przerażająco silny (A fresh explosion rocked Japan’s Fukushima nuclear power plant / Nowy wybuch wstrząsnął japońską elektrownią jądrową Fukushima).

I jeszcze jeden przykład z księciem Harrym: The Duke and Duchess of Sussex rocked the royal family with their announcement to step back as senior royals / Książę i księżna Sussex (jest to jedno z hrabstw, coś jak odpowiednik naszego województwa) wstrząsnęli / zszokowali rodzinę królewską oświadczeniem, że usuną się w cień jako członkowie rodziny królewskiej (jako „senior royals” pełnili funkcje reprezentacyjne (w imieniu Królowej) i z nich zrezygnowali). W tym wypadku, mimo że „wstrząs” był naprawdę silny w UK, to chodzi o jego przenośne znaczenie – zszokować, wywołać silne emocje.

No dobra, ale co miał Freddie Mercury na myśli śpiewając „We will rock you”? (Czas przyszły prosty) my was ukołyszemy / wstrząśniemy / zatrzęsiemy wami? Hm… zależy od tego, jak bardzo lubicie ten zespół 😉 Ale pewne jest, że Queen daje czadu (Queen rocks), ich muzyka wymiata (Queen’s music rocks), a Freddie ubierał się w krzykliwym, ekstrawaganckim stylu, w którym wyglądał dobrze (Freddie Mercury rocked flamboyant fashion style).

 

Strefa Kujona:

rock [wymowa: rɒk], rzeczownik; znaczenie:
– rock, gatunek muzyki
– sucha, zbita część powierzchni ziemi albo jej każdy, większy kawałek, który wystaje ponad powierzchnię gruntu bądź morza (skała)
– kamień, głaz
– opoka, wsparcie, ostoja
– (slang) kamień szlachetny w jubilerstwie, najczęściej tak nazywa się diament
– rodzaj słodyczy (coś jak landrynka w kształcie patyka)

rock, czasownik; znaczenie:
– powodować aby ktoś lub coś poruszał/o się do tyłu i do przodu, albo z boku na bok (w rytmiczny sposób); kołysać, bujać
– wstrząsnąć, zatrząść
– szokować, bardzo zaskoczyć
– (mowa potoczna) zaszaleć, dać czadu
– (slang) być super, być ekstra; wymiatać
– (slang) ubierać się w określonym stylu i wyglądać w nim dobrze i modnie

 

Materiały źródłowe (słówka):

 

Zdjęcie pochodzi z bazy zdjęć Unsplash, a jego autorem jest Archie Fantom.