Od dezercji, przez pustynię, aż na bezludną wyspę

Niektóre słowa, jak np. preservative, są tzw. false friends („fałszywymi przyjaciółmi” – brzmią podobnie do pewnych polskich słów, ale mają zupełnie inne, niż one znaczenia). Jeśli nie znamy danego wyrazu i słyszymy go po raz pierwszy, no to gramy w ruletkę – albo dokładnie trafiliśmy w jego znaczenie albo popełniamy gafę.

Deserter, desertion – proste!

Deserter” i „desertion” przypominają nam: dezerter i dezercja; i akurat rzeczywiście to samo znaczą. „Desertion” prócz „dezercja”, czyli „ucieczka z wojska”, oznacza także: opuścić kogoś, odejść od kogoś i pozostawić go w trudnej sytuacji.

To desert – zdezerterować, ale nie tylko…

W tym roku zmarł ojciec Adele i prasa pisała, że piosenkarka nie utrzymywała z nim kontaktów, ponieważ: Her father deserted his family when she was a baby / Jej ojciec opuścił rodzinę, kiedy ona była małym dzieckiem. „To desert” oznacza: opuścić kogoś, kto jest w trudnej sytuacji i pozostawić go bez pomocy, bez wsparcia.

Adele, pewnie to Was zdziwi, ma ataki paniki przed każdym większym występem – po prostu: her confidence/courage deserts her // opuszczapewność siebie/odwaga.

Opuścić (to desert) można oczywiście także miejsce.

Deserted – słownikowa gwiazda pandemii

Many cities and towns around the globe are looking completely deserted, as governments introduce tougher measures in a bid to contain the spread of deadly coronavirus COVID-19 / Wiele miast i miasteczek wokół globu wygląda na zupełnie opuszczone, ponieważ rządy wprowadzają twardsze metody starając się powstrzymać rozprzestrzenianie się śmiertelnego koronawirusa COVID-19. Powyższym zdaniem opisano (na jednym z portali) zdjęcia miast z całego świata, na których mamy: deserted streets / opustoszałe ulice (zazwyczaj są tam ludzie, ale w okresie pandemii siedzieli oni w domach), deserted bars and restaurants / puste bary i restauracje, deserted city centres / opuszczone centra miast. (Jeśli myślimy po polsku, to chce się nam ww. przykładach dać jakąś pochodną czasownika „to leave / opuścić”, no ale tak tego nie tłumaczymy.)

Pustynia i bezludna wyspa

W końcu dotarliśmy do prawdziwie pustego miejsca – na pustynię / desert . Scientists say that global warming will turn parts of southern Europe into desert by the end of the century / Naukowcy mówią, że globalne ocieplenie przemieni części Europy południowej w pustynię do końca tego stulecia. Być może słyszeliście o dezertyfikacji (desertification), czyli o procesie powstawania nowych pustyń np. w wyniku nadmiernego wypasu zwierząt hodowlanych, w wyniku którego gleba staje się tak jałowa, że nic nie jest w stanie na niej rosnąć.

Jeśli dla kogoś pustynia nadal jest zbyt zatłoczona, może się udać na bezludną wyspę. I tutaj mamy kolejną niespodziankę – bo do „bezludna” nie użyjemy słowa „people / ludzie”, tylko przetłumaczymy ją na „desert island / bezludna wyspa”. Zwykle taka stereotypowa bezludna wyspa jest małą górką piachu z rosnącą po środku palmą, czyli wyspą w jakimś sensie pustynną.

 

Strefa Kujona:

deserter [wymowa: dɪˈzɜː.tə(r)], rzeczownik, znaczenie:
– osoba, która odchodzi z armii bez pozwolenia, dezerter

desertion [wymowa: dɪˈzɜː.ʃən], rzeczownik, znaczenie:
– dezercja (opuszczenie armii bez pozwolenia)
– opuszczenie kogoś / odejście od kogoś (i pozostawienie go w trudnej sytuacji)

desert [wymowa: dɪˈzɜːt], czasownik, znaczenie:
– opuścić armię bez pozwolenia i bez zamiaru powrotu do służby, zdezerterować
– opuścić kogoś, kto jest w trudnej sytuacji; pozostawić go bez pomocy, bez wsparcia; opuścić, zostawić, porzucić
– opuścić – stosowane w przypadku jakiejś cechy np. odwagi, pewności siebie (All my courage deserted me / Cała moja odwaga mnie opuściła)
– opuścić jakieś miejsce, pozostawić je pustym; wyjeżdżać, opuszczać
– odejść z jakiejś organizacji albo zaprzestać jakiegoś działania, zwłaszcza jeśli (to odejście albo to zaprzestanie działania) jest oceniane źle albo jako przejaw braku lojalności

deserted [wymowa: dɪˈzɜː.tɪd], przymiotnik, znaczenie:
– opuszczony, opustoszały (np. o mieście, budynku)
– opuszczony, porzucony (o osobie)

desert [wymowa: ˈdez.ət], rzeczownik, znaczenie:
– pustynia (piaszczyste, bądź skaliste miejsce, gdzie rzadko pada deszcz i gdzie rośnie niewiele roślin)

 

Materiały źródłowe (słówka):

 

Zdjęcie wykonała Patou Ricard, a można je znaleźć na Pixabay.

Celebryta słownikowy

Już Wam przedstawiłam kilku bardzo popularnych celebrytów wyrazowych ostatnich dni – spread, eerie i foreboding. Są super popularni w anglojęzycznej części świata. Jednakże blask owej trójcy gwałtownie gaśnie w porównaniu z oślepiającym glamem „lockdown”. „Lockdown” zyskuje taką niezwykłą popularność, że użyło go już kilku reporterów polskiej telewizji (też zauważyliście?). Możliwe, że właśnie obserwujemy narodziny nowej słownikowej megagwiazdy.

Słowem „lockdown” dziennikarze zastępują słowo „kwarantanna”. Ever since the UK was placed in lockdown on Monday 23 March, people across the nation have had to quickly acclimatise to spending an increased amount of time at home and indoors // Odkąd Wielka Brytania została objęta kwarantanną w poniedziałek 23 marca, ludzie w całym kraju musieli szybko zaaklimatyzować się / przyzwyczaić się do spędzania coraz większej ilości czasu w domu i w budynkach (wewnątrz budynków).

„Lockdown” oznacza także: zamknięcie / blokada. Brussels was placed under lockdown after terror attack at the airport / Bruksela została zamknięta (dosłownie: umieszczona pod zamknięciem / blokadą) po ataku terrorystycznym na lotnisku. Paris was placed under lockdown after riots caused by yellow vests demonstrators / Paryż został umieszczony pod zamknięciem (albo mniej dosłownie, ale ładniej: Paryż został zamknięty) po zamieszkach spowodowanych przez demonstrantów (ruchu) żółtych kamizelek.

Jak widzimy „lockdown” to sytuacja, w której ludziom nie pozwala się wchodzić do budynku (bądź na jakiś teren), ani wychodzić z budynku (bądź opuszczać jakiś teren) kiedy tylko chcą / mają ochotę, z powodu jakiejś nagłej / wyjątkowej sytuacji. Wprowadzenie „lockdown” ułatwia opanowanie sytuacji kryzysowej i minimalizuje zagrożenie.

„Lockdown” ma jeszcze jedno znaczenie: A prison has been put on lockdown after prison officers suffered serious assaults / Zakład karny zmusił osadzonych do powrotu do cel po tym, jak pracownicy więzienia zostali poważnie zaatakowani [dosłownie: Więzienie zostało umieszczone w lockdown (tutaj w znaczeniu: zmuszenie więźniów do powrotu do cel) po tym, jak pracownicy więzienia ucierpieli (od) poważnych ataków]. Takie, wg Słownika Etymologicznego, było pierwsze znaczenie słowa lockdown. Natomiast obecnie jest ono bardzo często używane w wielu różnych kontekstach. Nie ma się co dziwić, w sumie kwarantanna przypomina trochę siedzenie w celi.

 

Strefa Kujona

lockdown [wymowa:ˈlɒk.daʊn], rzeczownik, znaczenie:
– sytuacja, w której ludziom nie pozwala się wchodzić do budynku (bądź na jakiś teren), ani wychodzić z budynku (bądź opuszczać jakiś teren) kiedy tylko chcą / mają ochotę, z powodu jakiejś nagłej / wyjątkowej sytuacji; blokada, izolacja, kwarantanna, zamknięcie
– zmuszenie więźniów do powrotu do cel

 

Materiały źródłowe (słówka):

 

Zdjęcie wykonał Tumisu, którego prace można znaleźć na Pixabay.

Jak nazwać to uczucie?

23 marca premier Wielkiej Brytanii, Boris Johnson, zwrócił się z apelem do mieszkańców Wysp, aby ograniczyli kontakty z innymi i aby jak najrzadziej wychodzili z domów. Po raz kolejny poinformował, że wielu umrze podczas tej epidemii. Słuchamy tych informacji i czekamy, co dalej. Każdy wie, że to zaledwie początek, a prawdziwą skalę zjawiska dopiero poznamy. Choć staram się uciec, odpocząć od informacji o koronawirusie, to nie opuszcza mnie pewne uczucie, które po angielsku nazywa się „foreboding”.

There is a feeling of foreboding and great worry that there is something very difficult ahead of them // Jest / Panuje uczucie niepokoju i wielkiego zmartwienia, że przed nimi jest coś bardzo trudnego – tak Belfast Telegraph opisuje obecne nastroje wśród Irlandzkiej Służby Zdrowia. Słownik podaje znaczenie tego słowa jako: przekonanie, że zdarzy się coś złego; złe przeczucie. He had a strange foreboding, that something would go wrong // Miał dziwne (złe) przeczucie, że coś pójdzie nie tak.

Kiedy wprowadziłam się do mojego mieszkania, to pierwszego dnia około godziny 15tej myślałam, że słyszę zamieszki na ulicy. Okazało się, że to tylko młodzież wraca ze szkoły. Denerwował mnie również hałas z baru na rogu. Teraz cały czas jest cisza, a ulice są puste. Ma się wrażenie, że to długi weekend. Sytuację, kiedy coś jest inaczej niż zwykle i ta zmiana wywołuje u nas niepokój, określa przymiotnik „eerie”.

Obecnie gazety publikują zdjęcia pustych miast, a fotografie podpisują używając owego przymiotnika np. London is usually filled with tourists, but now is eerily deserted // Londyn jest zwykle wypełniony turystami, ale teraz jest dziwnie pusty (dokładnie: opuszczony). Słownik podaje definicję słowa „eerie” jako: inny niż oczekiwany / zaskakujący / dziwny w niepokojący i niewytłumaczalny sposób (aż czasem przychodzi myśl, że to jakieś zjawisko paranormalne; aż dostaje się gęsiej skórki). Gdyby nie panująca epidemia koronawirusa, to raczej kojarzylibyśmy to słowo z poniższymi przykładami: We heard an eerie noise in that empty house / Usłyszeliśmy przedziwny hałas w tamtym pustym domu; I sometimes get an eerie feeling of beeing watched / Czasem mam przedziwne uczucie, że jestem obserwowany/a; My dog has been eerily quiet lately / Mój pies jest ostatnio dziwnie cichy.

Po dłuższym czasie nauki języka, a zwłaszcza jeśli rozmiłujecie się w czytaniu, przychodzi nawyk myślenia po angielsku. Mi ten czas epidemii koronawirusa prawdopodobnie będzie się bardziej kojarzył z „foreboding” i „eerie”, niż z „niepokój” i „dziwny / niepokojący”.

 

Strefa Kujona:

foreboding [wymowa: fɔːˈbəʊ.dɪŋ], rzeczownik (język literacki); znaczenie:
– niepokój, przekonanie, że zdarzy się coś złego, złe przeczucie

eerie [wymowa:ˈɪə.ri], przymiotnik; znaczenie:
– inny niż oczekiwany / zaskakujący / dziwny w niepokojący i niewytłumaczalny sposób (aż przychodzi myśl, że to jakieś zjawisko paranormalne; aż dostaje się gęsiej skórki); przedziwny, niesamowity, upiorny

Ciekawostka: podobną pisownię ma Éire – Irlandia po irlandzku

 

Materiały źródłowe:

 

Zdjęcie pochodzi ze strony Pixabay.

The spread of the word „spread” / Rozprzestrzenianie się słowa „spread”

We do not know how coronavirus spreads from person to person // Nie wiemy, jak koronawirus przenosi się / rozprzestrzenia się z osoby na osobę. Jeśli śledzimy informacje nt. koronawirusa po angielsku, to zauważymy częste stosowanie słowa „spread”. „Spread” można użyć mówiąc np. o dymie, oleju, plotce, idei, pożarze.

Słowniki podają także inne przykłady użycia czasownika „spread”: She spread butter on her toast / Posmarowała tosta masłem, We spread picnic blanket on the ground and sat down / Rozłożyliśmy koc piknikowy na ziemi i usiedliśmy, Trucks spread salt on icy roads / Ciężarówki rozsypują sól na oblodzonych drogach. Trzy zdania i trzy nowe tłumaczenia tego słowa.

Może ktoś z Was czytał książkę pt. Czarnoksiężnik z Archipelagu (jej autor to: Ursula K. Le Guin)? W każdym razie, w tej książce jest motyw Prawdziwego Imienia. Jeśli znamy Prawdziwe Imię rzeczy, bądź żywej istoty, to mamy nad tą rzeczą, bądź istotą moc. Podobnie jest z angielskimi wyrazami – często słownik podaje tłumaczenia słowa, ale nie uczy nas jego Prawdziwego Imienia, jego prawdziwej natury. Ja Arcymagiem nie jestem, ale przez lata nauczyłam się, że słowo „spread” to przede wszystkim: zwiększać zasięg występowania. Z tego powodu „spread” ma tak wiele polskich odpowiedników.

He spread his arms wide and said `You are most welcome to our home’ / Rozłożył szeroko ramiona i powiedział 'Jesteś mile widziana w naszym domu’ (po polsku to ładniej brzmi jako: Bardzo miło cię widzieć w naszym domu). Slowly a smile spread across her face / Powoli uśmiech rozlał się na jej twarzy. There is no difference whether you eat all your calorie allowance in one go, or spread it over the day / Nie ma różnicy, czy ty zjesz całą twoją dozwoloną ilość kalorii za jednym razem, czy rozłożysz to na cały dzień. If we spread the work between us, it won’t seem so bad / Jeśli podzielimy pracę pomiędzy siebie, to nie będzie to wyglądało tak źle.

„Spread” znowu zaskakuje. W powyższych przykładach mamy także do czynienia z „rozprzestrzenianiem”, ale tym razem nie bardzo jest możliwość „rozprzestrzenienia się” (np. ręce można wyciągnąć tylko na daną odległość). „Spread” jest tutaj bardziej „rozciągnięciem”.

Trochę ciężki do ogarnięcia jest ten czasownik, ale na pocieszenie powiem, że zanim Ged (ów czarnoksiężnik) rozwinął skrzydła (spread his wings), to trochę musiał pouczyć się tej magii.

 

Strefa Kujona:

spread [wymowa: spred], czasownik, znaczenie:

– rozprzestrzeniać się, zwiększać zasięg swojego występowania, zwiększać zasięg swojego oddziaływania (Intense heat and strong winds during Australia’s summer caused fires to spread rapidly / Dotkliwe gorąco i silne wiatry podczas australijskiego lata spowodowały, że pożary rozprzestrzeniły się gwałtownie; Many internet users help spread news via social media sites / Wielu użytkowników internetu pomaga rozprzestrzeniać wiadomości przez strony mediów społecznościowych; From its origins in 14th-century Florence, the Renaissance spread across Europe / Renesans rozprzestrzenił się na Europę ze swojego źródła – XIV wiecznej Florencji; a dosłownie: Od swojego źródła w XIV wiecznej Florencji Renesans rozprzestrzenił się na Europę)
– rozchodzić się, rozlewać się, rozsypywać się (np. gaz, dym, zapach, woda, sól, żwir)
– rozsmarować (np. masło, dżem); rozłożyć cienką warstwę danej substancji na jakiejś powierzchni
– rozłożyć coś złożonego ale tak, by zajmowało jak najwięcej miejsca np. koc, mapę; też: rozciągnąć się, jak np. rozciągnąć się wygodnie na łóżku, rozłożyć ramiona do uścisku (czy przy ćwiczeniach)
– podzielić po równo, albo podzielić sprawiedliwie (np. bogactwo, pracę)
– rozciągać się w czasie, zdarzać się przez dany okres czasu zamiast zdarzyć się raz (Because your payments will be spread over a shorter period of time, your monthly repayments will increase / Ponieważ twoje płatności będą rozciągnięte na krótszy okres czasu, twoje miesięczne raty spłaty będą wyższe (dosłownie: wzrosną))

spread your wings, znaczenie:
– użyć swoich zdolności, umiejętności po raz pierwszy w życiu w celu dokonania nowych i ekscytujących rzeczy; rozwinąć skrzydła

 

Materiały źródłowe (słówka):

 

Obrazek pochodzi ze strony Pixabay, a jego autor to Arek Socha.