Kanapka, kanapczyć, być wkanapkowanym / A sandwich, to sandwich, to be sandwiched

Wiele lat temu zostałam poproszona o pomoc w tłumaczeniu materiału naukowego z dziedziny biochemii. Ten materiał traktował o chemicznej strukturze pewnego białka (dla zainteresowanych – była to jedna z toksyn, o nazwie leukocydyna, jaką posiada bakteria Gronkowiec złocisty). Muszę tu na wstępie wytłumaczyć, że żeby w ogóle ogarnąć takie treści, to trzeba, przede wszystkim, znać trochę biologii; w takim materiale są tak specyficzne słowa, że zwyczajny człowiek ich po prostu nie rozumie. Ale też potrzebna jest choć odrobina znajomości angielskiego.

Tłumaczenie szło bardzo dobrze, głównie dlatego, że było tak naukowe, że miało masę angielskich słów, które wyglądały praktycznie jak ich polskie odpowiedniki (np. homeostasis – homeostaza, pore-forming toxic molecules – toksyczne molekuły formujące pory, leucocidin – leukocydyna). I tak dość szybko dotarłam do esencji tego materiału – rysunku przedstawiającego leukocydynę i zauważyłam, że składa się ona z trzech komponentów: stem [co można przetłumaczyć jako trzon (np. u grzyba (kapelusz + trzon)], sandwich (kanapka?) i rim (brzeg ale nie linia brzegowa morza, tylko np. brzeg talerza).

I tu miałam problem, no bo jak tu w poważnej pracy naukowej umieścić polskie słowo kanapka? I myślę, jakby tu je zastąpić, i zupełnie nic mi nie przychodzi do głowy. Zaczęłam więc szukać w słowniku słowa kanapka i odkryłam, że w języku angielskim ma ono znacznie więcej znaczeń, niż w naszym.

U nas „kanapka” to, po prostu, posmarowana kromka chleba z położoną na nią np. wędliną . W języku angielskim „sandwich” może być też czasownikiem (!) i oznacza: włożyć coś lub kogoś w niewielką przestrzeń, która znajduje się pomiędzy dwiema, zazwyczaj większymi, rzeczami lub ludźmi. I teraz dochodzimy do słowa kanapka jako rzeczownik, „sandwich” to nie jest po prostu takie danie i już. „Sandwich” wskazuje na to, że coś jest włożone pomiędzy te kromki chleba. A w przypadku tej toksyny „sandwich” to, po prostu, ten komponent, który jest pomiędzy „stem (trzon)” a „rim (brzeg)”.

Ostatecznie nie znalazłam odpowiedniego polskiego słowa na to angielskie „sandwich”, i nastawiłam się na to, że jeśli będą problemy z „kanapką” w tym tłumaczeniu, to odeślę taką marudę do tekstu źródłowego.

Parę lat później „kanapka” jeszcze raz mnie zaskoczyła. Pojawiła się, mniej więcej, w takiej oto formie: Hermione was sandwiched between Ron and Harry. Hermiona (postać z serii książek o Harry’ym Potter’e) była „wkanapkowana” między Rona i Harry’ego; czyli Hermiona była (a dokładnie siedziała, bo był to mecz Quddich’a) między Ronem i Harry’ym i to jej miejsce było małe i niewygodne.
 

Strefa Kujona:

sandwich [wymowa: ˈsæn.wɪdʒ], rzeczownik, znaczenie:
– dwie kromki chleba z wędliną lub serem pomiędzy nimi
– rodzaj brytyjskiego ciasta

sandwich, czasownik, znaczenie:
– włożyć coś lub kogoś w niewielką przestrzeń, która znajduje się pomiędzy dwiema, zazwyczaj większymi, rzeczami lub ludźmi

be sandwiched between sth/sb, zwrot nieformalny, znaczenie:
– być w niewielkim miejscu pomiędzy dwojgiem ludzi lub pomiędzy dwiema rzeczami

 

Materiały źródłowe (słówka):

Jedna myśl w temacie “Kanapka, kanapczyć, być wkanapkowanym / A sandwich, to sandwich, to be sandwiched”

  1. Pokarm graczy

    John Montagu, czwarty hrabia Sandwich (5-cio tysięczne miasteczko na południu Anglii, w pobliżu Dover) bardzo lubił grać w karty (gdyby żył obecnie, zapewne byłby zapalonym graczem gier komputerowych, ale w XVIII wieku jeszcze nawet nie wynaleziono prądu). Jak każdy z graczy, nie lubił przerywać swojego ulubionego zajęcia takimi trywialnymi rzeczami, jak np. siadanie do stołu i spożywanie posiłku. Któregoś razu postanowił wziąć dwie kromki chleba, włożyć między nie mięso i takim posiłkiem pożywiać się w trakcie hazardu. Jego współtowarzyszom spodobała się ta jakże wygodna przekąska, która ani nie przeszkadzała w graniu, ani nie brudziła rąk. I kiedy służba zaglądała do lorda i pytała, czego sobie panicze życzą, owi odpowiadali: to samo, co ma Sandwich. W takich skromnych warunkach powstały popularne na całym świecie kanapki.
    Jeszcze coś z serii tych informacji „zupełnie niepotrzebnych, ale już zawsze będziesz je pamiętać”: pierwsza nazwa Hawajów to Wyspy Sandwicha. Nie, nie odkrył je Lord Sandwich, ale Kapitan Cook, który nazwał je tak na cześć hrabiego.

Leave a Reply