Przedziwne dzieje słowa gay

Słownik etymologiczny podaje, że słowo „gay” istniało już w średniowieczu. Wówczas tłumaczylibyśmy je na: radosny, wesoły, beztroski (o osobach), błyszczący, jasny, bogaty (o rzeczach).

W XVI wieku wyraz ten w niektórych kontekstach zaczął oznaczać: hedonistyczny, frywolny. Później to znaczenie się wzmocniło i wskazywało już na rozwiązłość; stąd np. gay woman to była prostytutka, gay man – kobieciarz, gay house – dom publiczny.

Na początku XX wieku „gay” w obecnym znaczeniu pojawił się najpierw w slangu osób homoseksualnych, jako zamiennik na istniejące już homosexual. Homosexuality wówczas było nazwą zaburzenia psychicznego (tak to wówczas kwalifikowano), które objawiało się pociągiem seksualnym do osób tej samej płci. Powstały przepisy karzące za utrzymywanie relacji seksualnych między mężczyznami. Zostały one zniesione dopiero w 1967 r. dla Anglii, w 1980 dla Szkocji i w 1982 dla Irlandii Północnej. Przez wiele lat homoseksualni mężczyźni (bo kontakty homoseksualne między kobietami nigdy nie były penalizowane) nie mogli jawnie nawiązywać relacji, ani przyznawać się do swoich skłonności. Potrzeba stała się matką wynalazków – w tymże środowisku posługiwano się Polari – slangową gwarą, w której niektóre wyrazy miały podwójne znaczenie; i np. gay man dla osoby niewtajemniczonej oznaczał tylko wesołego mężczyznę, dla wtajemniczonej – homoseksualistę. Z czasem Polari stracił na popularności, natomiast słowo gay w znaczeniu „homoseksualny” przenikło do codziennej angielszczyzny. Obecnie większość osób kojarzy je tylko z tym.

Jednak to jeszcze nie koniec dziwnych losów tego słowa. W młodzieżowym slangu używa się słowa „gay” w znaczeniu: nudny, niemodny, nieatrakcyjny. Niektóre słowniki podają, że to znaczenie wyewoluowało niezależnie od znaczenia homoseksualny, inne, że tak nie jest. Wielu uważa, że używanie tego słowa w tym negatywnym, obraźliwym znaczeniu jest szkodliwe dla osób, które identyfikują się jako osoby homoseksualne (czyli gay). Sprawę komplikuje fakt, że jest to obecnie najpopularniejsze obraźliwe słowo używane przez nastolatków.

 

Strefa Kujona:

gay (synonim: homosexual) [wymowa: ɡeɪ], rzeczownik, znaczenie:
– osoba (szczególnie często używa się tego słowa w stosunku do mężczyzn), którą pociągają osoby tej samej płci, co on/ona; gej, lesbijka, osoba homoseksualna

gay, przymiotnik, znaczenie:
– (synonim: homosexual) mający/ca pociąg do osób tej samej płci, co on / ona; homoseksualny
– (staromodnie) szczęśliwy, wesoły
– (staromodnie) (o miejscu) jasne, ciekawe, atrakcyjne
– (staromodnie) kolorowy, żywy
– (młodzieżowy slang, obraźliwie) nudny, niemodny, nieatrakcyjny; lipny, do bani

 

Materiały źródłowe:

słówka

inne

W trakcie pisania wciąż natrafiam na coraz to nowe informacje nt. interesującego mnie tematu. Pomyślałam sobie, że może kogoś z Was też interesuje jakiś aspekt tego tekstu i chciałby/chciałaby dowiedzieć się więcej. Starałam się umieścić materiały, które uznałam za szczególnie ciekawe. Większość z nich jest tylko po angielsku, hasła z Wikipedii zazwyczaj są przetłumaczone na język polski, ale ich polskie wersje są często znacznie okrojone.

Zdjęcie pochodzi z portalu Unsplash, a jego twórcą jest Jordan McDonald.

Półtłuste mleko – jak to będzie po angielsku?

Kiedy pierwszy raz chciałam kupić mleko w supermarkecie (a miało to być mleko półtłuste), to pewnym krokiem udałam się pod półkę z nabiałem, odnalazłam butelki z mlekiem i… stanęłam jak wryta. Nigdzie w opisie nie znalazłam słowa “fat / tłuszcz”, zamiast niego widniały: whole, skimmed albo semi-skimmed. “Whole” dość łatwo udało mi się rozszyfrować – mleko “całościowe”, nic z niego nie usunięto, wydedukowałam więc, że jest to mleko pełne (tłuste).

“Skimmed” i “semi-skimmed” były prawdziwą zagadką, ponieważ nigdy wcześniej nie natknęłam się na te słowa i zupełnie nie wiedziałam, co one mogą znaczyć. Sprawdziłam jednakże zawartość tłuszczu na etykiecie i tym sposobem udało mi się namierzyć moje upragnione mleko półtłuste.

Nasze, polskie mleka zyskały nazwę od tego, jakie są; natomiast brytyjskie mleka – od tego, co z nimi zrobiono. Słowo “skimmed” jest imiesłowem biernym od czasownika to skimusunąć z powierzchni jakiegoś płynu (w przypadku mleka usunęliśmy z niego tłustą śmietanę). Imiesłów bierny (past participle) jest tą trzecią formą czasownika, która pełni różne funcje, tutaj akurat jest przymiotnikiem, bo opisuje rzeczownik. Skimmed (milk) można luźno przetłumaczyć na “usunięty śmietanę, zebrany śmietanę” (mleko). Jak łatwo się domyśleć będzie to mleko chude, natomiast semi-skimmed milk to mleko półtłuste (semi – pół; stąd półfinały to po angielsku semifinals).

Jeśli wyobrazimy sobie ruch cedzaka (skimmer po angielsku) nad powierzchnią cieczy, to nie dziwi, że inne znaczenie czasownika “skim” to: szybko przemieszczać się tuż nad powierzchnią (Seagulls are skimming over the ocean / Mewy mkną nad oceanem). Można też spowodować, aby jakiś przedmiot poruszał się ponad powierzchnią, tylko lekko ją dotykając: to skim stones across a lake / puszczać kaczki na jeziorze.

“To skim” oznacza także: szybko coś przeczytać lub szybko coś rozważyć w celu zapoznania się z grubsza z tematem, bez wnikania w szczegóły ( I haven’t read the book yet, I only skimmed through the pages // Nie przeczytałem jeszcze książki, tylko przejrzałem/łam strony / z grubsza się zapoznałem/łam z treścią). Nielegalnie sczytać dane z karty debetowej lub kredytowej za pomocą urządzenia to kolejne znaczenie czasownika „to skim”. Stąd w języku polskim mamy oszustwo skimming, przed którym przestrzega np. policja. (W obu tych znaczeniach jest jakby zbieranie z wierzchu, ale nie tłustej śmietanki tylko treści, danych, informacji.)

Mam nadzieję, że po przeczytaniu tego tekstu nikogo już nie zdziwi to, że słowo „skim” pojawia się i jako nazwa przestępstwa (skimming), i jako oznaczenie rodzaju mleka (skimmed).

 

Strefa Kujona:

skim [wymowa: skɪm], czasownik, znaczenie:
– usunąć (np. ciało stałe) z powierzchni jakiegoś płynu; np. usunąć śmietanę z powierzchni mleka, czy szum z powierzchni rosołu
– szybko przemieszczać się tuż ponad powierzchnią, bez dotykania jej; mknąć
– puszczać kaczki
– szybko coś przeczytać lub szybko coś rozważyć w celu zapoznania się z grubsza z tematem, bez wnikania w szczegóły
– nielegalnie sczytać dane z czyjejś karty debetowej / kredytowej (za pomocą urządzenia)

 

Materiały źródłowe:

 

Zdjęcie wykonał James Toose, a można je znaleźć na portalu Unsplash. Zdjęcie przedstawia krowę rasy Highland (Szkocka rasa wyżynna).

Trójca spod ciemnej gwiazdy: spam, scam i scum

Słowo “spam” przyjęło się już w języku polskim i zapewne wiele razy każdy z Was narzekał na niechciane mejle (czyli na spam). Zadziwiająca jest historia powstania tego słowa. Słownik etymologiczny podaje, że w 1937 roku amerykańska firma Geo. A. Hormel & Co. zarejestrowała nazwę Spam dla swojego produktu – konserwy wieprzowej. Nazwa ta powstała prawdopodobnie z połączenia dwóch słów – spiced (przyprawiona) i ham (szynka). Produkt ten zyskał wielką popularność w okresie II wojny światowej, bowiem wtedy trudno było o świeże mięso, a taką puszkę z mielonką można było długo przechowywać. Ta cecha oraz niska cena sprawiły, że Spam stał się popularny w wielu krajach. Obecnie w wielu regionach serwuje się lokalne dania, których głównym składnikiem jest Spam, część z nich także w restauracjach.

W 1970 roku grupa Monty Pythona wykonała skecz, który w przesadny sposób pokazywał popularność Spamu. W scence pani w stołówce przedstawia jednemu z klientów menu. Okazuje się, że prawie każde danie ma w sobie Spam, niektóre z nich nawet jego podwójne, czy poczwórne porcje. Kiedy jeden z klientów protestuje, bo nie lubi Spamu, grupka Wikingów przy stoliku obok intonuje krótką piosenkę: Spam, Spam, Spam itd. Uważa się, że to ten skecz sprawił, że obecnie niechciane e-maile nazywamy właśnie spamem.

Na naszą skrzynkę e-mail może jednak przyjść list, który wygląda np. na list z urzędu, ale w rzeczywistości jest to list od osób, które albo chcą ukraść nasze dane (bo trzeba je uaktualnić w podanym linku), albo ukraść nam pieniądze (bo zalegamy z jakąś opłatą i na wskazane konto należy przelać pieniądze). Scam’em może być też telefon, czy wiadomość sms, ponieważ “scam” to sprzeczny z prawem sposób zarabiania pieniędzy, szczególnie taki, w którym oszukuje się ludzi; oszustwo.

Ja lubię uczyć się kilku podobnych słów jednocześnie. Także teraz będzie o ostatnim z tej trójcy. If you want to cook clear chicken soup, you have to remove scum which forms on the surface / Jeśli chcesz ugotować przejrzysty rosół, musisz usunąć szum, który formuje się na powierzchni. Akurat tutaj “scum” będzie oznaczał “szum”, ale jego definicja to: warstwa nieprzyjemnej lub niechcianej substancji, która czasem formuje się na powierzchni cieczy (tak więc “scum” to może to być np. warstwa glonów na powierzchni stawu, czy warstwa brudnej piany w misce z wodą). Scum to także niewulgarne, ale obraźliwe słowo. Jego znaczenie tak opisuje Urban Dictionary: najniższa, prymitywna forma życia, bez wartości, zbędna. Ktoś, kto wysyła scam i chce oszukać niewinnych ludzi z pewnością może być nazwany „scum / łajdak, szumowina, kanalia”.

 

Strefa Kujona:

spam [wymowa: spæm], rzeczownik (mowa potoczna, negatywny wydźwięk), znaczenie:
– niechciany e-mail, który zazwyczaj zawiera reklamy

spam, czasownik (mowa potoczna, negatywny wydźwięk), znaczenie:
– wysłać niechciany reklamowy mejl; spamować

scam [wymowa: skæm], rzeczownik (mowa potoczna), znaczenie:
– nielegalny plan zarabiania, szczególnie taki, gdzie oszukuje się ludzi; oszustwo, przekręt

scum [wymowa: skʌm], rzeczownik, znaczenie:
– warstwa nieprzyjemnej lub niechcianej substancji, które czasem się formuje na powierzchni cieczy
– (mowa potoczna, liczba mnoga) zepsuta moralnie osoba (albo grupa ludzi); szumowina, kanalia

 

Materiały źródłowe (słówka):

 

Zdjęcie wykonał Elti Meshau, można je znaleźć na portalu Unsplash.

Stop moping and start mopping

Jedna z moich koleżanek, która była studentką zaoczną w Polsce, opowiadała mi o sytuacji, jaka zaistniala w trakcie wykładu. Pani wykładowczyni zdenerwowała się na jednego ze studentów. Wywiązała się z tego ostrzejsza dyskusja, aż w którymś momencie pani zadała pytanie: A pan gdzie pracuje? Student był wychowany na uczciwego człowieka i nie kłamał, ale prawdy powiedzieć też nie chciał (bo praca, choć uczciwa, to jednak nie należała do prestiżowych); odparł: Jestem starszym specjalistą do spraw mopowania. Sala w śmiech, a u pani wykładowczyni konsternacja. Powiem szczerze, że w tamtych czasach mopy były nowościami i ja także musiałam sobie odszyfrować tą odpowiedź.

Słowo “mop” jest nowym słowem w języku polskim, natomiast historia angielskiego mopa sięga średniowiecza. Mopem nazywano garść przędzy, bądź szmatę umieszczoną na końcu drąga, która służyła albo do czyszczenia, albo do rozcierania smoły na pokładzie (bo dawniej łodzie były drewniane i uszczelniano je smołą. Teraz mop kojarzy się przede wszystkim z narzędziem do sprzątania podłogi.

Boris Johnson has a mop of blonde hair. Premier Wielkiej Brytanii z pewnością ma mopa w domu, ale tutaj to słowo oznacza: czupryna, zwłaszcza rozczochrana czupryna . Borys Johnson ma czuprynę blond włosów.

Czasownik „to mop” przetłumaczymy na „mopować, myć podłogę mopem” a także „zetrzeć (chustką, szmatką) pot z twarzy” (It is so hot here that I keep mopping my brow / Jest tutaj tak gorąco, że (cały czas) wycieram pot z czoła.

Już kilka razy w książkach natknęłam się na zdanie, gdzie było określenie „moping” w sensie – mazać, rozżalać się. Wiecie jak to się czyta książki – szybko i nie zwraca się uwagi na pisownię. Mi się do tej pory zdawało, że jest to kolejne znaczenie czasownika „to mop”, ale nie! Ten „moping” pochodzi od czasownika „to mope”, który oznacza: być nieszczęśliwym i nie chcieć, nie starać się myśleć pozytywnie, także nie działać w pozytywnym kierunku z powodu zaznania jakiegoś zawodu, bądź doświadczenia niepowodzenia; użalać się nad sobą.

Także tytuł tego tekstu (Stop moping and start mopping) należy przetłumaczyć na: Przestań się mazać i zacznij mopować. Jedna literka mniej, a jaką dużą robi różnicę.

 

Strefa Kujona:

mop [wymowa: mɒp], rzeczownik, znaczenie:
– mop (narzędzie do sprzątania podłóg)
– czupryna (gęste, często też rozczochrane włosy)

mop czasownik, znaczenie:
– mopować, myć podłogę mopem
– zetrzeć chustką, szmatką pot z twarzy

mope [wymowa: məʊp, czasownik, negatywny wydźwięk, znaczenie:
– być nieszczęśliwym i ani nie chcieć, ani nie starać się myśleć pozytywnie, także nie działać w pozytywnym kierunku z powodu zaznania jakiegoś zawodu, bądź doświadczenia niepowodzenia; użalać się nad sobą

 

Materiały źródłowe (słówka):

 

Zdjęcie wykonał Shubham Sharon, a można je znaleźć na portalu Unsplash.

Czy ptaszki na Wyspach ćwierkają po angielsku?

Seria kreskówek z babcią, kotem Sylwestrem, psem Hektorem i kanarkiem Tweety jest jedną z moich ulubionych. Imię Tweety to słowo powstałe ze zlania się „sweetie / skarb, cukiereczek” i „tweet”.

Tweet” może być rzeczownikiem i wówczas oznacza: ćwir albo czasownikiem i wtedy jest to: ćwierknąć. Mi jednakże Tweety mało kojarzy się z ćwierkaniem, a bardziej ze stwierdzeniem „Zdawało mi się, że widziałem kotecka. Dobrze mi się zdawało. Widziałem kotecka.” (Uwaga dotyczy oczywiście kota Sylwestra.)

Tweet” to także wpis na serwisie informacyjnym Twitter, albo („to tweet) – umieścić wpis na Twitterze.

Twitter nie jest wymyśloną nazwą, a jego znaczenie zdradza ikona serwisu – ptaszek z otwartym dzióbkiem. Rzeczownik „twitter” oznacza: serię krótkich, wysokich dźwięków, jakie wydaje ptak (ćwierkanie, świergot). Natomiast czasownik „to twitter” przetłumaczymy jako: ćwierkać, świergotać oraz mówić szybko, nerwowo piskliwym głosem, a przy tym mało przekazać treści (trajkotać, paplać).

Gdybyśmy się tak zastanowili, to Twitter rzeczywiście łączy cechy słowa „tweet” (bo jeden wpis może mieć maksymalnie 280 znaków) i „twitter” (bo na Twitterze jest dużo gadania o niczym).

Nasz wyraz „ćwir” i angielski „twit” to onomatopeje, czyli wyrazy dźwiękonaśladowcze. Zachodzi więc pytanie: czy ptaki wydają dźwięk bardziej podobny do naszego „ćwir”, czy bardziej do angielskiego „twit”?

Powiem Wam, że ja nie mam słuchu muzycznego i dla mnie one wszystkie brzmią tak samo, ale ornitolodzy wykazali, że istnieją nie tylko lokalne gwary ptaków, ale nawet ćwierkanie ptaka miejskiego różni się od ćwierkania ptaka wiejskiego (miejskie ptaki ćwierkają w wyższej tonacji, niż wiejskie; oczywiście cały czas porównania dotyczą tego samego gatunku).

Także wierzcie lub nie, ale ptaki na Wyspach rzeczywiście ćwierkają po angielsku, oczywiście z lokalnym akcentem. A my, ludzie, możemy sobie ćwierknąć „ćwir” na Ćwierkaczu: I tweeted a tweet (on Twitter) / Ja ćwierknąłem/łam ćwir (na Świergocie).

 

Strefa Kujona:

tweet [wymowa: twiːt], rzeczownik (mowa potoczna), znaczenie:
– krótki, wysoki dźwięk jaki wydaje ptak; ćwir
– wpis na Twitterze (media społecznościowe)

tweet, czasownik, znaczenie:
– kiedy ptak „tweets”, to wówczas ten ptak wydaje krótki, wysoki dźwięk; ćwierknąć, świergotnąć
– umieścić wpis na Twitterze; tweetować

twitter [wymowa: ˈtwɪt.ə(r)], rzeczownik, znaczenie:
– seria krótkich, wysokich dźwięków, jakie wydaje ptak; ćwierkanie, świergot
– Twitter (serwis informacyjny / społeczny)

twitter, czasownik, znaczenie:
– ćwierkać, świergotać
– mówić szybko, nerwowo piskliwym głosem, a przy tym mało przekazać treści; trajkotać, paplać

 

Materiały źródłowe (słówka):

 

Zdjęcie wykonała Adina Voicu, a więcej jego prac można znaleźć w serwisie Pixabay.